To warto przeczytać!

- - Budowanie relacji i przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej – jak wspierać dziecko w wieku przedszkolnym?
    Wiek przedszkolny to niezwykle ważny okres w rozwoju społecznym dziecka. To właśnie wtedy dzieci intensywnie uczą się funkcjonowania w grupie, nawiązywania pierwszych przyjaźni, współpracy, dzielenia się, rozwiązywania konfliktów oraz radzenia sobie z własnymi emocjami. Nie zawsze jest to jednak łatwe. Kłótnie o zabawkę, wykluczanie z zabawy, przezywanie, popychanie czy zabieranie przedmiotów mogą pojawiać się w codziennych kontaktach między dziećmi.
    
    Rolą dorosłych nie jest wyeliminowanie wszystkich konfliktów, ale nauczenie dziecka, jak budować dobre relacje, stawiać granice i reagować, gdy zachowanie drugiej osoby sprawia mu przykrość lub krzywdę.
    
    Konflikt czy przemoc?
    
    Nie każda sprzeczka między dziećmi jest przemocą. W wieku przedszkolnym konflikty są naturalnym elementem rozwoju. Dzieci dopiero uczą się kontrolować emocje, czekać na swoją kolej, negocjować i uwzględniać potrzeby innych osób.
    
    Sytuacja wymaga jednak szczególnej uwagi, gdy zachowania krzywdzące powtarzają się, dziecko zaczyna odczuwać lęk przed konkretnym rówieśnikiem lub grupą, jest regularnie wykluczane, poniżane, przezywane, popychane albo nie potrafi samodzielnie poradzić sobie z sytuacją.
    
    Warto pamiętać, że przemoc rówieśnicza nie musi mieć wyłącznie formy fizycznej. Krzywdzące może być również wyśmiewanie, obrażanie, straszenie czy celowe odsuwanie dziecka od wspólnej zabawy.
    
    Jak rodzice mogą wspierać dziecko?
    
    Najważniejszą podstawą jest bezpieczna relacja z dorosłym. Dziecko powinno wiedzieć, że może opowiedzieć rodzicowi o trudnej sytuacji i zostanie wysłuchane bez oceniania.
    
    Zamiast od razu mówić: „Nie przejmuj się”, „Musisz być twardszy” czy „Oddaj mu”, warto najpierw nazwać emocje dziecka:
    
    „Widzę, że było Ci przykro.”
    „Rozumiem, że mogłeś się zezłościć.”
    „Dobrze, że mi o tym powiedziałeś.”
    
    Takie komunikaty pokazują dziecku, że jego uczucia są ważne, a proszenie dorosłego o pomoc jest właściwym zachowaniem.
    
    Nauczmy dziecko stawiać granice
    
    Małe dziecko potrzebuje prostych komunikatów, które będzie potrafiło wykorzystać w trudnej sytuacji. Warto ćwiczyć je również w domu, np. podczas zabawy.
    
    Dziecko może nauczyć się mówić:
    
    „Nie podoba mi się to.”
    „Nie chcę, żebyś mnie popychał.”
    „To jest moje. Oddaj mi, proszę.”
    „Przestań.”
    „Jeśli nie przestaniesz, powiem pani.”
    
    Ważne jest również przekazanie dziecku, że odejście od niebezpiecznej sytuacji i zwrócenie się o pomoc do dorosłego nie jest skarżeniem. Jest dbaniem o własne bezpieczeństwo.
    
    Rozmawiajmy o emocjach
    
    Dziecko, które potrafi rozpoznać i nazwać swoje emocje, ma większą szansę wyrazić je słowami zamiast poprzez krzyk, uderzenie czy popychanie.
    
    W codziennych sytuacjach warto więc rozmawiać o tym, co dziecko czuje i dlaczego. Pomocne mogą być pytania:
    
    „Jak się wtedy czułeś?”
    „Jak myślisz, co czuło drugie dziecko?”
    „Co można było zrobić inaczej?”
    „Co możesz zrobić następnym razem?”
    
    W ten sposób rozwijamy nie tylko umiejętność radzenia sobie z emocjami, ale również empatię.
    
    Dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację
    
    To, w jaki sposób dorośli rozwiązują konflikty, ma ogromne znaczenie. Jeśli dziecko obserwuje spokojną rozmowę, przepraszanie, szacunek dla granic drugiej osoby i szukanie kompromisu, otrzymuje wzór zachowania, który może później wykorzystać w kontaktach z rówieśnikami.
    
    Warto również uczyć, że przeprosiny to nie tylko słowo „przepraszam”. Ważne jest zrozumienie, co zrobiło się niewłaściwie i jak można naprawić sytuację.
    
    A jeśli to moje dziecko krzywdzi innych?
    
    Informacja o tym, że nasze dziecko uderzyło, popchnęło, obraziło lub wykluczyło inne dziecko, może być trudna. Nie oznacza jednak, że dziecko jest „złe” czy „agresywne”. Zachowanie dziecka jest sygnałem, że potrzebuje ono pomocy w znalezieniu lepszego sposobu radzenia sobie z emocjami lub sytuacją społeczną.
    Zamiast etykietowania warto jasno oddzielić dziecko od jego zachowania:
    
    „Możesz się złościć, ale nie możesz bić.”
    
    Następnie warto wspólnie zastanowić się, co dziecko może zrobić następnym razem, gdy poczuje podobną złość, zazdrość czy frustrację.
    
    Na co warto zwrócić uwagę?
    
    Szczególnie ważne są nagłe zmiany w zachowaniu dziecka, np. niechęć do chodzenia do przedszkola, częste bóle brzucha lub głowy przed wyjściem, płaczliwość, wycofanie, problemy ze snem, większa drażliwość czy powtarzające się informacje o tym, że „nikt nie chce się ze mną bawić”.
    
    Pojedynczy sygnał nie musi oznaczać przemocy rówieśniczej. Jeżeli jednak zachowania się powtarzają lub wyraźnie wpływają na samopoczucie dziecka, warto spokojnie porozmawiać z nauczycielem lub specjalistą pracującym w przedszkolu.
    
    Rodzic i przedszkole – jedna drużyna
    
    Najskuteczniejszą ochronę dziecka zapewnia współpraca rodziców i przedszkola. W przypadku trudności warto przekazywać nauczycielom konkretne informacje: co powiedziało dziecko, kiedy wydarzyła się sytuacja i czy podobne zdarzenia występowały wcześniej.
    
    Unikajmy natomiast rozwiązywania konfliktów między dziećmi poprzez bezpośrednie oskarżanie innych dzieci lub ich rodziców. Zadaniem dorosłych jest przede wszystkim ustalenie, co się wydarzyło, zapewnienie dzieciom bezpieczeństwa oraz nauczenie ich właściwych sposobów funkcjonowania w grupie.
    
    Najważniejszy komunikat dla dziecka
    
    Każde dziecko powinno wiedzieć:
    Mam prawo powiedzieć „nie”.
    Mam prawo nie zgadzać się na zachowanie, które mnie krzywdzi.
    Nie wolno mi krzywdzić innych.
    Kiedy nie potrafię poradzić sobie sam, mogę poprosić dorosłego o pomoc.
    
    Budowanie dobrych relacji to proces. Dzieci potrzebują czasu, wielu doświadczeń i przede wszystkim wsparcia dorosłych. Rozmowa o emocjach, uczenie empatii, stawiania granic i pokojowego rozwiązywania konfliktów to najlepsza profilaktyka przemocy rówieśniczej.
    
    Pamiętajmy: dziecko nie rodzi się z umiejętnością budowania relacji – ono uczy się jej każdego dnia. A my, dorośli, jesteśmy jego najważniejszymi przewodnikami.
    
    Opracowała psycholog Klaudia Jaśko

To warto przeczytać!

Budowanie relacji i przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej – jak wspierać dziecko w wieku przedszkolnym?

Linki

Kontakty

Logowanie