Psycholog, trener TUS

 

 

Depresja stanowi jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych w populacji dzieci i młodzieży, a jej rozpowszechnienie w ostatnich latach wykazuje tendencję wzrostową. Zaburzenie to wpływa negatywnie na funkcjonowanie emocjonalne, społeczne i poznawcze młodych osób, zwiększając ryzyko problemów edukacyjnych oraz zachowań autodestrukcyjnych. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie aktualnego stanu wiedzy dotyczącego rozpowszechnienia depresji wśród dzieci i młodzieży, czynników ryzyka oraz możliwości profilaktyki i leczenia.

Depresja jest zaburzeniem psychicznym charakteryzującym się obniżonym nastrojem, utratą zainteresowań, spadkiem energii oraz trudnościami w funkcjonowaniu codziennym. W przypadku dzieci i młodzieży objawy mogą różnić się od obrazu klinicznego obserwowanego u dorosłych, co utrudnia diagnozę i opóźnia wdrożenie pomocy specjalistycznej. Okres rozwojowy dzieciństwa i adolescencji jest szczególnie wrażliwy na oddziaływanie czynników psychospołecznych, dlatego zaburzenia nastroju w tym czasie mogą mieć długofalowe konsekwencje dla zdrowia psychicznego w dorosłości.
 

Badania wskazują, że rozpowszechnienie depresji wśród dzieci wynosi około 1–2%,   natomiast w okresie adolescencji wzrasta do około 4–8%. W populacji młodzieży obserwuje się również większą częstość występowania objawów depresyjnych u dziewcząt niż u chłopców. Szacuje się, że nawet kilkanaście procent nastolatków doświadcza epizodu depresyjnego przed osiągnięciem dorosłości.

W ostatnich latach zauważalny jest wzrost liczby diagnoz zaburzeń depresyjnych wśród młodych osób, co wiąże się zarówno z rzeczywistym wzrostem problemu, jak i większą świadomością społeczną oraz lepszą diagnostyką. Wpływ na zdrowie psychiczne dzieci miały również czynniki środowiskowe, w tym pandemia COVID-19, izolacja społeczna oraz nadmierne korzystanie z technologii cyfrowych.

Objawy depresji u dzieci i młodzieży:

Obraz kliniczny depresji u dzieci może różnić się od objawów obserwowanych u dorosłych. Do najczęściej występujących symptomów należą:

• obniżony nastrój lub drażliwość,
• utrata zainteresowań i przyjemności,
• zaburzenia snu i apetytu,
• trudności w koncentracji,
• poczucie bezwartościowości lub winy,
• wycofanie społeczne,
• spadek wyników szkolnych,
• myśli rezygnacyjne lub samobójcze.

U młodszych dzieci depresja może przejawiać się częściej poprzez objawy somatyczne, lęk separacyjny, problemy z zachowaniem lub nadmierną płaczliwość.

Występowanie depresji u dzieci i młodzieży ma charakter wieloczynnikowy. Do najważniejszych czynników ryzyka zalicza się:

• predyspozycje genetyczne i biologiczne,
• zaburzenia relacji rodzinnych, konflikty i przemoc domową,
• doświadczenia traumatyczne,
• niską samoocenę i trudności w relacjach rówieśniczych,
• presję szkolną i społeczną,
• nadmierne korzystanie z mediów cyfrowych,
• choroby przewlekłe lub niepełnosprawność.

Istotną rolę odgrywają również czynniki ochronne, takie jak wsparcie społeczne, dobre relacje rodzinne oraz kompetencje emocjonalne dziecka.

Nieleczona depresja może prowadzić do poważnych konsekwencji rozwojowych, w tym:

• trudności edukacyjnych,
• problemów w relacjach społecznych,
• zwiększonego ryzyka uzależnień,
• zachowań autodestrukcyjnych,
• prób samobójczych.

Depresja w młodym wieku zwiększa również ryzyko nawrotów zaburzeń psychicznych         w dorosłości.

Skuteczne leczenie depresji u dzieci i młodzieży obejmuje podejście wielospecjalistyczne. Najczęściej stosowane metody to:

• psychoterapia (szczególnie poznawczo-behawioralna),
• terapia rodzinna,
• psychoedukacja,
• farmakoterapia w cięższych przypadkach,
• wsparcie środowiskowe (szkoła, rodzina, rówieśnicy).

Profilaktyka powinna koncentrować się na rozwijaniu kompetencji emocjonalnych, wzmacnianiu poczucia własnej wartości, budowaniu relacji oraz wczesnym rozpoznawaniu trudnościpsychicznych.

Depresja u dzieci i młodzieży stanowi poważny problem zdrowia publicznego, wymagający systemowych działań profilaktycznych oraz dostępności pomocy psychologicznej i psychiatrycznej. Wczesne rozpoznanie objawów oraz wdrożenie odpowiedniego wsparcia znacząco zwiększa szanse na poprawę funkcjonowania młodego człowieka i zapobiega długofalowym konsekwencjom zaburzenia.

Bibliografia:

• Lewandowska K., Rogoza R. Depresja u dzieci i młodzieży – przegląd badań. Psychiatria Polska.
   

 

                                                                                                       Opracowała Psycholog Klaudia Jaśko